Het is zo’n onderwerp waar je eigenlijk nooit echt bij stilstaat. Speeksel. Het is er gewoon, de hele dag door. Pas als je een droge mond hebt, merk je ineens hoe onmisbaar het eigenlijk is. En dat besef moment had ik een paar weken geleden ook. Ineens had ik een periode wat vaker last van een mond die droger aanvoelde. Niets ernstigs, maar wel opvallend genoeg om erover na te denken. Ik vroeg me ineens af waarom mijn mond ineens minder fris is, terwijl ik mijn tanden wel gewoon netjes bleef poetsen.
Uit nieuwsgierigheid ben ik op zoek gegaan naar alle ins en outs van speeksel. En ik ontdekte dat speeksel een veel grotere rol speelt dan ik ooit had gedacht. Sindsdien kijk ik er toch anders naar. Want wat doet speeksel eigenlijk allemaal, zelfs zonder dat je het doorhebt?
Wat is speeksel eigenlijk?
Speeksel is een heldere vloeistof die continu wordt aangemaakt door de speekselklieren in je mond. Dit gaat de hele dag door en vaak zonder dat je het merkt. Speeksel bestaat grotendeels uit water, maar bevat ook allerlei stoffen die belangrijk zijn voor je mondgezondheid. Denk aan enzymen, mineralen en beschermende bestanddelen die samenwerken om je mond in balans te houden.
Wat ik zelf interessant vond om te ontdekken, is dat speeksel zich steeds aanpast aan wat je nodig hebt. Tijdens het eten maak je bijvoorbeeld meer speeksel aan om voedsel makkelijker te verwerken. Maar ook tussendoor blijft het actief, juist om je mond schoon en gezond te houden.
Wat doet speeksel voor je mond?
Speeksel heeft een belangrijke rol, zelfs zonder dat je het doorhebt. Het is niet iets waar je actief mee bezig bent, maar ondertussen is het de hele dag voor je aan het werk. Een van de belangrijkste functies van speeksel is dat het helpt om je mond schoon te houden. Het spoelt als het ware voedselresten en bacteriën weg, zonder dat je daar iets voor hoeft te doen. Dit verklaart waardoor je mond vaak frisser aanvoelt wanneer je voldoende speeksel hebt. Speeksel zorgt er als het ware voor dat je mond zichzelf steeds een beetje opfrist.
Na het eten speelt het ook een belangrijke rol. Vooral als je iets zoets of zuurs hebt gehad, verandert de zuurgraad in je mond. En juist op dat moment helpt speeksel om die balans weer te herstellen. Daarnaast bevat het mineralen die bijdragen aan het herstel van je tandglazuur. Je mond is dus eigenlijk continu bezig om zichzelf te beschermen.
Wat ik zelf interessant vond om te ontdekken, is dat speeksel ook invloed heeft op de bacteriën in je mond. Het helpt om de groei van schadelijke bacteriën te remmen en ondersteunt juist de bacteriën die je nodig hebt. Zonder voldoende speeksel raakt die balans sneller verstoord en dat kan uiteindelijk leiden tot klachten.
En dan zijn er nog de momenten waarop je het pas echt opmerkt als het er niet is. Bijvoorbeeld wanneer je mond droog aanvoelt. Ineens wordt eten minder prettig, slikken gaat wat lastiger en zelfs praten voelt anders. Het laat eigenlijk zien hoe vanzelfsprekend speeksel is.
Wat gebeurt er als je te weinig speeksel hebt?
Een droge mond lijkt misschien onschuldig, maar kan op termijn best vervelend worden. Je merkt het vaak aan een plakkerig gevoel, een minder frisse adem of moeite met slikken.
Daarnaast kan een tekort aan speeksel ervoor zorgen dat:
- bacteriën sneller groeien
- je tanden gevoeliger worden
- je meer kans hebt op gaatjes of irritaties
Hoe houd je je speeksel gezond?
Voldoende drinken
Wat voor mij meteen duidelijk werd, is hoe belangrijk water is. Als je te weinig drinkt, maakt je lichaam automatisch minder speeksel aan. Voldoende water drinken gedurende de dag helpt dus direct om je mond gezond te houden.
Regelmaat in eten
Je speekselproductie wordt gestimuleerd door eten. Je zou dus denken dat het helpt om continu kleine hoeveelheden te eten, zodat de speekselproductie gestimuleerd blijft, maar juist dit kan een negatief effect hebben op de balans in je mond. Door een regelmatig ritme te hebben qua voeding, geef je jouw mond de tijd om te herstellen.
Bewust kauwen
Iets wat ik zelf ben gaan doen, is simpelweg beter kauwen. Dat klinkt misschien logisch, maar het stimuleert de aanmaak van speeksel en helpt je mond actief te blijven. Het zorgt ervoor dat je voldoende speeksel aanmaakt. En dat helpt weer bij het verwerken van je voeding én het houdt je mond gezond.
De basis van een gezonde mond blijft belangrijk
Wat ik me tijdens het schrijven van dit blog ook realiseerde, is dat speeksel veel voor je doet, maar dat de basis van een goede mondverzorging net zo belangrijk blijft. Het één vervangt het ander niet, maar het werkt juist samen.
Zo blijft twee keer per dag je tanden poetsen, iets waar je niet omheen kunt. Niet omdat het moet, maar omdat het je helpt om je mond schoon en in balans te houden. En dat geldt eigenlijk ook voor de ruimtes tussen je tanden. Dat zijn precies de plekjes waar je met poetsen vaak nét niet goed bij komt, maar waar wel veel kan blijven zitten. En waar beginnende problemen juist vaak ontstaan.
Ook de keuze voor een tandpasta speelt daarin mee. Niet iets waar je dagelijks bewust bij stilstaat, maar het draagt wel bij aan de bescherming van je tanden en tandvlees. En af en toe een controle bij de tandarts helpt om te zien hoe het er écht voor staat, ook op de plekken waar je zelf minder zicht op hebt.
De stille kracht van je mond
Sinds ik me hier wat meer in heb verdiept, merk ik dat ik anders naar mijn mondgezondheid kijk. Niet alleen naar poetsen of voeding, maar juist naar het geheel.
Speeksel is daarin zo’n stille kracht. Iets wat de hele dag door voor je werkt, zonder dat je daar veel moeite in hoeft te steken. En misschien is dat ook wel de belangrijkste les: dat je lichaam al zoveel zelf regelt. Door het een beetje te ondersteunen, kom je vaak al een heel eind.
Soms zit gezondheid niet in grote veranderingen, maar juist in het beter begrijpen van wat er al gebeurt.
