Zoek:
Een nieuwe visie op vetten
Verschenen in maart 2006
Bijna alle officiële voedingsvoorschriften raden aan zoveel mogelijk de verzadigde vetten te vermijden, maar uit nieuwe inzichten blijkt dat deze vetten juist van vitaal belang zijn voor een lang en gezond leven.
Veel mensen nemen zich geregeld voor gezonder te gaan eten en al het lekkers dat zo veel verzadigde vetten bevat, zoals volvette kaas, boter en vet vlees te schrappen. Genoemde vetten gelden immers sinds lange tijd als de boosdoeners als het gaat om hartziekten en bepaalde vormen van kanker. Bij nader onderzoek blijkt echter dat het voor een lang en gezond leven juist goed is een redelijke hoeveelheid van deze verzadigde vetten in het dagelijks eetpatroon op te nemen. Het zou hartziekten, osteoporose en zelfs kanker kunnen te voorkómen.
Goeie vetten, slechte vetten
Verzadigde vetten komen voornamelijk van dierlijke producten. Ook worden ze aangetroffen in tropische oliën zoals palmolie en kokosnootolie. In ons voedsel zitten ongeveer vier soorten verzadigd vet: van stearinezuur (dierlijke vetten en chocola); van laurinezuur (kokosolie); van palmitinezuur (palmolie, dierlijke producten en zuivel); van myristinezuur (kokosolie en zuivel). Sinds mensenheugenis eten we verzadigde vetten; ook in moedermelk komen verzadigde vetzuren voor: ze zijn van essentieel belang voor zuigelingen en peuters. Ook zorgen ze voor smakelijke voeding met een goede consistentie en stabiliteit.
Verzadigde vetten omhullen de nieren en leveren energie voor de nierwerking. Zonder vetten van palmitinezuur zullen bepaalde signaal- en stabiliseringsfuncties van het lichaam gaan haperen. Bij een tekort aan deze vetten zullen de factoren die de groei van cellen en organen bevorderen, slecht functioneren. Mensen met te weinig verzadigde (gesatureerde) vetten in hun witte bloedlichaampjes (T-cellen) kunnen afwijkingen van het immuunsysteem krijgen.
Myristinezuur stabiliseert eiwitten, ook de eiwitten die betrokken zijn bij het immuunsysteem en de eiwitten die tumoren aanpakken. De effecten van stearinevetzuren op het cholesterolgehalte zijn te verwaarlozen, misschien verlagen ze het een beetje. Laurinezuur heeft antibacteriële werking (zie kader op p. XX).
Vette pech
Meer dan zestig jaar geleden vroeg een tandarts uit Cleveland (Weston A. Price) zich af waarom de kinderen in zijn praktijk die in afgelegen plattelandsgebieden woonden, lichamelijk uitermate gezond waren terwijl de andere Amerikaanse kinderen in zijn praktijk aan allerlei kwalen leden. Hij ontdekte dat die gezonde kinderen allemaal één ding gemeen hadden: ze gebruikten natuurlijk voedsel dat geen witte bloem, geraffineerde suikers en ranzige plantaardige olie bevatte.
Verdere analyse wees uit dat het dagelijks voedsel van de inheemse bevolking meer dan tien keer zoveel vetoplosbaar vitamine A en D bevatte (voorkomend in dierlijke vetten, orgaanvlees, vis, eieren en schelpdieren) als de typisch westerse voeding. Genoemde vitaminen zijn essentieel voor een gezond beenderstelsel, ter voorkóming van aangeboren defecten en problemen met de vruchtbaarheid, voor een gezonde groei en ontwikkeling en ter voorkóming van ziekten zoals kanker van de dikke darm en multiple sclerose.
De verzadigde vetten zijn dus nodig om deze en andere voedingsmiddelen in ons lichaam te kunnen opnemen. Een daarvan is vitamine K, die nodig is voor de bloedstolling en de opbouw van de botten. Vitamine K uit zuivelproducten wordt beter opgenomen dan die uit bonen of bladgroenten; wordt er boter aan de groenten toegevoegd, dan bevordert dat ook de absorptie in het lichaam1.
Enkele wetenschappers, onder wie Linus Pauling, John Yudkin en Mary Enig, wezen er al lang geleden op dat het aantal hartaandoeningen bleef toenemen terwijl er toch steeds minder verzadigd vet werd gebruikt. Waarom wordt dan toch de consumptie van verzadigde vetten verantwoordelijk gesteld voor die toename? Waarom komt er bijvoorbeeld bij de bevolking van Puerto Rico weinig borstkanker en dikkedarmkanker voor (ziekten die op het conto van de verzadigde vetten worden geschreven), terwijl hun dagelijkse voeding veel dierlijke vetten bevat2? Ook is het raadselachtig dat het overlijdenspercentage voor borstkanker in Spanje slechts een derde bedraagt van dat in Frankrijk en Italië, terwijl in Spanje veruit de meeste vetten worden geconsumeerd, tenzij men aanneemt dat verzadigde vetten niet zo fout zijn als wordt beweerd. Dat blijkt te kloppen. Bij analyse van gegevens van USDA (United States Department of Agriculture) ontdekte dr. Enig dat de zogenaamde ‘goede vetten’, onverzadigde vetten van plantaardige oliën zoals sojaolie, olie uit granen enzovoort, iemand vatbaar lijken te maken voor kanker, terwijl dierlijke vetten juist een beschermende werking lijken te hebben. Ze publiceerde haar bevindingen in 1978. Toentertijd was ze een van de eersten die waarschuwden voor de ‘transvetten’, vloeibare plantaardige vetten die worden gehard door er waterstof aan toe te voegen. Nu pas, 25 jaar later, worden er stappen ondernomen om deze smerige vetten, bestanddelen van bijna al ons bewerkt voedsel, uit onze voeding te bannen.
De echte boosdoeners
Uit een overzicht van de onderzoeken blijkt dat transvetzuren (t-FAs) de spiegel van het LDL-cholesterol (het low-density lipoproteïn) in het bloed doen stijgen. In tegenstelling tot de verzadigde vetten verlagen transvetten ook nog het ‘goede’ (HDL: high density lipoproteïn) cholesterol. Hierdoor neemt de kans op een hartaandoening en/of een beroerte toe3.
Meervoudig onverzadigde vetten zijn eveneens schadelijk: ze worden snel ranzig wanneer ze worden blootgesteld aan lucht, hitte en licht. Ze gaan dan oxideren en vormen vrije radicalen, waardoor celbeschadiging ontstaat. Uit een onderzoek met meer dan 60.000 vrouwen in de leeftijd van 45-70 jaar in Zweden bleek dat er een verband was tussen gebruik van meervoudig onverzadigde vetten en het voorkomen van borstkanker, terwijl dat bij verzadigde vetten niet zo was4. Wat hartziekten betreft, onder mannelijke albinoratten die voeding kregen die rijk was aan meervoudig onverzadigde vetten zoals van sojabonen en raapzaadolie, kwamen meer hartaandoeningen voor. Werden er echter verzadigde vetten (van cacaoboter) aan de oliën toegevoegd, dan kwamen er aanzienlijk minder aandoeningen voor5.
Misschien zijn verzadigde vetten dus eigenlijk wel goed voor het hart (ofschoon we niet zonder meer kunnen stellen dat wat goed is voor dieren ook goed is voor mensen).
Toch bleek uit een drie jaar durend onderzoek onder postmenopauzale vrouwen met hartaandoeningen dat, in tegenstelling tot wat verwacht werd, bij degenen die regelmatig verzadigde vetten gebruikten, de aandoeningen minder progressief verliepen dan bij degenen die een dieet volgden dat rijker was aan meervoudig onverzadigde vetten en koolhydraten6.
Bescherming tegen ziekten
In een follow-up onderzoek van de Swedish Malmo Diet and Cancer Study werd van 28.000 personen van middelbare leeftijd gedurende vijf jaar bijgehouden hoeveel vet ze gebruikten. Bij zowel mannen als vrouwen bleek er geen nadelig effect aan te tonen wanneer ze veel verzadigde vetten innamen7. Sommige wetenschappers denken zelfs dat verzadigde vetten een beschermend effect hebben op hart en vaten. Zo komen er bij de Pukapuka en Tokelau (Polynesische volken) in de Stille Zuidzee bijna geen vaatziekten voor, terwijl kokosolie toch een hoofdbestanddeel is van hun voedsel8.
Lipoproteïne-A a ofwel Lp(a) in het bloed duidt op hartvaatziekten. In een dubbelblind onderzoek zijn de effecten van diëten met verschillende soorten vetten vergeleken, zoals met enkelvoudig onverzadigde vetten (olijfolie) en met verschillende concentraties transvetten en verzadigde vetten. Het bleek dat het dieet met verzadigde vetten het Lp (a) met 8-11 procent verlaagde9. In India verklaren wetenschappers de toename van het aantal gevallen van hartziekten en diabetes type 2 door het feit dat men de traditionele bakproducten, zoals ghee (geklaarde boter) en kokosnootolie, heeft vervangen door onverzadigde plantaardige oliën10.
Tot slot blijken verzadigde vetten ziekteverwekkers in onze slijmvliezen inactief te kunnen maken, zoals virussen, bacteriën, schimmels en eencelligen11.
De tegendraadse conclusie van dr. Enig is dat volwassenen eigenlijk maar liefst een kwart van hun calorieën uit verzadigde vetten zouden moeten halen (de heersende richtlijnen raden ongeveer 10 procent aan).
Het bewijs is duidelijk: we kunnen niet langer met een beschuldigende vinger naar de vetten wijzen, wanneer we het over een gezond hart en botten hebben. We kunnen ons beter druk maken om bewerkte voedingsmiddelen. Die zouden wel eens de grote schuldige kunnen zijn achter de huidige epidemie van ‘ongezondheid’ in onze moderne maatschappij.
Kim Wallace
1Br J Nutr, 1996; 76: 223-229
2Cancer Res, 1975; 35: 3265-3271
3J Am Coll Nutr, 1996; 15: 325-339
4Arch Intern Med, 1998; 158: 41-45
5Lipids, 1982; 17: 372-382
6Am J Clin Nutr, 2004; 80: 1175-1184
7J Int Med, 2005; 258: 153-165
8Am J Clin Nutr, 1981; 34: 1552-1561
9Arterioscler Thromb Vasc Biol, 1997; 17: 1657-1661
10J Indian Med Assoc, 1998; 96: 304-307
11Ann NY Acad Sci, 1994; 724: 457-464
Door: Mw. E.A. Poley-Kooijmans
Geachte wetenschapper, met verbazing beluister ik al een aantal weken mijn zoon's bevindingen over de nieuwe kijk op vet. Ben nu zelf maar aan het onderzoeken gegaan op het internet. Ben zeer verbaasd!
Vanavond aten we sinds 21 jaar geleden weer eens boerenkool met uitgebakken spekkies. 21 Jaar geleden werd ik op cholesterolbeperkt dieet gezet, i.v.m. vetknobbeltjes die op mijn pezen gingen zitten; en natuurlijk de pijn die dat gaf. Het hielp, tot op zekere hoogte. Grote inspanningen zijn taboe voor mij/ geeft weer pijnlijke pezen.
Wat en hoe nu verder; vetarm blijven eten of??? Met vriendelijke groet Elly Poley- Kooijmans.
Discussieer mee, stel je vragen hier op het forum!
Dit artikel is met toestemming overgenomen uit Medisch Dossier en wordt in Nederland uitgegeven sinds januari 1999. Medisch Dossier is de Nederlandse uitgave van het blad What Doctors Don’t Tell You van medisch journaliste Lynne Mc Taggart (schrijfster van onder meer de bestsellers ‘Het Veld’ en ‘Het Intentie Experiment’).
Alle informatie in Medisch Dossier is gebaseerd op toonaangevende medische vaktijdschriften en gebaseerd op gevestigd, wetenschappelijk onderzoek en biedt bijna elke maand onafhankelijke medische informatie.
